У рок-крытыцы існуе трапнае вызначэнне некаторых музыкаў: «Яны не здабылі вялікага камерцыйнага поспеху і шырокай папулярнасці, але карыстаюцца выключным аўтарытэтам сярод музыкаў і крытыкаў». Калі гаворка заходзіць пра паэта Віктара Слінку, гэтая формула міжволі прыходзіць на памяць.
Сёння Віктару Слінку ўжо пяцьдзясят чатыры гады, але ягоная бібліяграфія вельмі сціплая. Зборнік «Ліставанне», які выходзіць у паэтычнай серыі «Брукаванка», — усяго чацвёртая кніга паэта і першае выбранае, што падводзіць пэўны вынік ягонаму творчаму шляху.
Слінка ніколі не быў аўтарам літаратурнай моды. Ён не імкнуўся ўпісацца ў актуальныя эстэтычныя плыні, не шукаў гучнага поспеху і не падладжваўся пад кан’юнктуру. Менавіта таму ягоная паэзія захавала рэдкую якасць — унутраную незалежнасць.
Пра гэта вельмі дакладна сказаў у прадмове да кнігі Анатоль Івашчанка:
Віктар — паэт вынаходлівы. У межах аднаго твора канцэнтрацыя думкі ці пачуцця дужа высокая. Сугестыя, падтэкст і міжрадкоўе — фірмовыя складнікі яго паэтыкі.
Гэта, бадай, самае трапнае вызначэнне творчай манеры Слінкі. Ягоныя вершы ніколі не вычэрпваюцца пасля першага прачытання. Яны патрабуюць вяртання. Пад простым радком заўсёды адкрываецца яшчэ адзін сэнс, за вобразам — яшчэ адна гісторыя, за маўчаннем — працяг размовы.
Віктар Слінка — адметны майстар сучаснай беларускай балады. Ягоныя баладныя творы пазбаўлены знешняй патэтыкі. Іх сіла — у павольным разгортванні думкі, у пластыцы беларускай мовы, у нябачным драматызме, які ўзнікае паміж радкоў.
Аднак не менш пераканаўчы ён і ў кароткай лірычнай форме. Часам некалькі радкоў перадаюць больш, чым доўгі верш:
Паднебны смак, паднёбны смак
Марозіва аблок…
Даецца гэта мне за так,
Інакш бы ўзяць ня змог:Ліловабэзавы калёр,
Яго імклівы рух
І вецер, што жыве між гор
Бязважкіх, быццам пух.
У гэтых некалькіх радках ёсць і жывапіс, і музыка, і амаль фізічнае адчуванне прасторы. Такія вершы нагадваюць японскія эцюды, але пры гэтым застаюцца абсалютна беларускімі паводле інтанацыі.
Яшчэ адна істотная рыса паэзіі Слінкі — яе філасофская насычанасць. Яго цікавіць не сама падзея, не краявід і нават не пачуццё як такое, а іх унутраная сутнасць. Ён імкнецца ўбачыць тое, што хаваецца за звычайнымі рэчамі. Таму нават міфалагічныя вобразы — як у вершах пра Арахну — ператвараюцца ў разважанне пра творчасць, чалавечую пыху, свабоду і адказнасць мастака.
У гэтым сэнсе вельмі характэрныя радкі:
Мне падабаецца быць свабодным,
Даволі прыгожым і старамодным…
Гэта не проста аўтапартрэт. Гэта эстэтычнае крэда паэта, які свядома выбірае ўласны шлях, не зважаючы на літаратурную моду.
Калі казаць пра беларускую паэтычную традыцыю апошніх дзесяцігоддзяў, то Віктар Слінка выглядае, бадай, самым паслядоўным прыхільнікам таго кірунку, які адкрыў Алесь Разанаў. Найперш гэта датычыць версэта. Але Слінка не капіруе Разанава. Ён пераняў галоўнае — разуменне свабоднага верша як формы канцэнтраванага мыслення. Там, дзе Разанаў імкнецца да філасофскай формулы, Слінка пакідае больш месца для лірычнай інтанацыі і чалавечага пачуцця.
«Ліставанне» — гэта не проста выбраныя вершы. Гэта кніга, якая дазваляе ўбачыць яшчэ аднаго недаацэненага беларускага паэта апошніх дзесяцігоддзяў. Паэта, чый аўтарытэт у літаратурным асяроддзі значна перавышае яго вядомасць шырокаму чытачу.
Магчыма, у гэтым і ёсць сапраўдны лёс сапраўднай паэзіі. Яна не заўсёды становіцца бэстсэлерам свайго часу. Але яна застаецца — і працягвае сваё ліставанне з будучымі чытачамі.
АА
