Больш жудаснай і цяжкай кнігі я не чытала ў сваім жыцці.
Падчас чытання мяне агарнула туга і з’явілася яснае разуменне: я ніколі не знайду свайго прадзеда, якога ў 1930-я гады забралі з хаты за тое, што быў заможным селянінам (добрым гаспадаром). Я шукала звесткі пра яго ў дасяжных мне анлайн-сэрвісах, рассылала дзясяткі лістоў у розныя архівы трох краін. А цяпер я ведаю: я ніколі не знайду яго слядоў і не даведаюся фіналу яго гісторыі.
“Зона маўчання” — кніга не для ўсіх і кожнага. Я магла б напісаць штосьці кшталту “Мы павінны ведаць гісторыю…” Але гэта ўсё не тое. Не трэба тым, хто не ведае гісторыю, не хоча яе ведаць, выбірае ідэалізацыю замест рэалізму, — не трэба чытаць такія кнігі. Занадта высока і далёка ад іх Сяргей Грахоўскі з яго неверагоднай гісторыяй.
Гэта гісторыя скаланае душу жорсткасцю, несправядлівасцю, жудасцю. Але пры тым пакідае надзею, нейкае святло.
У канцы чытання, на апошніх старонках, у галаве грукала думка, што такога проста не можа быць, што гэта мастацкі твор, што гэта прыдуманае.
А сэрца ведала: не.
Ад таго — разгубленасць. А трэба сябе збіраць па кавалачках, каб жыць далей.
Дзве мае думкі, якія і раней былі, а пасля прачытання “Зоны маўчання” сталі проста каменнымі:
- Тым, каму баліць за рэпрэсаваных продкаў, балець наўрад ці калі перастане.
- Той, хто думае, што рэпрэсіі 1930-х гадоў ніяк не закранулі яго сям’ю, не ведае гісторыю сваёй сям’і.
- S. Наўмысна не падбірала страшных цытат пра жывых і мёртвых людзей.
