Стыль аўтаркі спачатку мяне палохаў. Каб пазнаёміць нас са светам, яна амаль выключна абапіралася на апісанні! На шчасце, пасля тлумачэння большасці праблем яна вярнулася да лёгкіх і натуральна напісаных дыялогаў! Адзіная памылка, якую я заўважыла — і я не ведаю, ці гэта была памылка перакладчыка, ці аўтаркі — было выкарыстанне Элай жаночых дзеясловаў у дыялогах, прыкідваючыся мужчынам. Гэта было не пастаянна, але здаралася каля трох разоў. Аднак я не ведаю, як перакладаюцца кнігі з ізраільскай мовы, таму цалкам магчыма, што аўтарка сама ўмяшалася.
Для дэбютнага рамана аўтарка паставіла перад сабой амбіцыйную мэту. Яна не толькі стварыла зусім новы свет, але і паспрабавала растлумачыць усё гэта навукова, уплятаючы ў сюжэт сувязі паміж нашым светам, Вавілонам і Безданню. Спробы былі даволі паспяховымі; я адчувала сябе вельмі камфортна ў Вавілоне, разумеючы яго прынцыпы. Акрамя таго, бачанне іншых вымярэнняў, да якіх мы можам дабрацца праз ваду, гучыць сапраўды цікава. Не крытыкуючы свет і яго правілы, я перайду да сюжэта. На жаль, ёсць некаторыя затрымкі. Спачатку дзеянне захоўвае добры тэмп, потым мы пераходзім да шквалу апісанняў, дзе дзеянне запавольваецца амаль да нулявой хуткасці, але вымяраецца месяцамі ці нават гадамі, перш чым перайсці ў няўмольны галоп да самага канца. І тут я павінна раскрытыкаваць аўтара за некалькі неадпаведнасцей. Па-першае, людзі, безумоўна, мяняюцца на працягу двух гадоў, асабліва падлеткі. Эла і Джонатан, з іншага боку, падтрымліваюць больш-менш аднолькавы ўзровень развіцця, проста набываючы новыя навыкі. Больш за тое, за гэтыя два гады ні адзін з іх нават не задумваецца пра тое, што скрадзеныя таблеткі маглі ўжо быць прынятыя! На самай справе, яны нават не спрабуюць знайсці злодзея большую частку часу.
Аўтар таксама занядбае адносіны брата і сястры. Спачатку яны абяцаюць знайсці адзін аднаго, але ў рэшце рэшт так і не пачынаюць шукаць. Эла робіць выгляд, што пытаецца ў паўстанцаў, ці бачылі яны хлопчыка, падобнага на Джона, але той, здаецца, зусім забыўся, што ў яго ёсць сястра, засяродзіўшыся на дапамозе маці. У яго плане нават не згадваецца пра пошукі Элы! Яны ўспамінаюць існаванне адзін аднаго і сваю глыбокую тугу па ёй толькі тады, калі сустракаюцца.
Апісаць прадказальнасць таксама складана. Здаецца, што аўтар спачатку прыдумаў асноўны план гісторыі, а потым літаральна ўсе падказкі і намёкі былі кінуты персанажам пад ногі самі па сабе. Таму ў нас няма магчымасці прадказаць, што адбудзецца. Аднак сіла сюжэта заключаецца ў самой яго канцэпцыі. Паўстанне, краіна, заплямленая цёмнымі плямамі і кіраваная кастай, якая хацела б ператварыць усіх сваіх жыхароў у шчаслівых, паслухмяных зомбі. Гэтая гісторыя мела велізарны патэнцыял, і аўтарцы ўдалося выкарыстаць яго амаль цалкам, але, на жаль, з-за вышэйзгаданых недаглядаў, я думаю, што яна магла б лепш усё прадумаць.
Эла — персанаж, з якім я не магу цалкам суаднесці сябе. Часам яна мяне раздражняла, але часам яна праяўляла разважлівасць і мужнасць, якія я цаню ў героях. Джонатан, з іншага боку, быў выключна здольным спраўляцца з усімі ў дзяцінстве, і яго верны сябар-дэман, Пазузу, спрабуе дапамагчы яму на кожным кроку. Гэты дуэт, безумоўна, заваяваў маё сэрца. Гілель, з іншага боку, мог дзейнічаць неабдумана, але ён зачараваў мяне сваёй лагоднай натурай. Ён прыняў свой лёс, не спрабуючы яму супраціўляцца. Мой любімы жаночы персанаж — прынцэса Міна. Яна — прыклад ідэальнага кіраўніка, які ставіць свае ўласныя жаданні і амбіцыі вышэй за дабро нацыі. Мушу прызнаць, што яна адзіны персанаж, які прадэманстраваў неверагоднае развіццё. Астатнія персанажы, нягледзячы на іх адсутнасць развіцця, таксама выглядалі адносна натуральна і рэалістычна.
Карацей кажучы, кніга, безумоўна, мае свае недахопы. Аднак, калі вы праігнаруеце іх, як я зрабіла пасля пэўнага моманту, вы можаце адкрыць для сябе сапраўды захапляльную і інтрыгуючую гісторыю пра Вавілон, пра людзей, якія павінны былі быць шчаслівымі любой цаной, таму што смутак лічыўся хваробай, і пра прагнасць, якая штурхае нават тых, хто тэарэтычна меў усё, чаго мог дасягнуць, здзяйсняць жудасныя ўчынкі. Я сапраўды лічу, што гісторыі варта даць шанец, таму што сюжэт і персанажы, безумоўна, узвышаюць гэтую кнігу. Дзеянне набірае тэмп з таго моманту, як Джонатан даведваецца праўду, і развіваецца да кульмінацыйнага, нечаканага фіналу.
Найбольш аб’ектыўнае ўражанне ад невядомай кнігі будзе тады, калі ты нічога не ведаеш пра аўтара, ягонае імя табе нічога не кажа. Таму разгарнуўшы тэкст, я не палез у Вікіпедыю. Пачытаў.
І зразумеў, што я зайздрошчу аўтару. Гэта адна з тых адзінак кніг, якія б хацеў напісаць я сам.
Пра гэтую кнігу казаць можна многа, але сёння я пастараюся быць максімальна нешматслоўным, выкладу свае ўражанні тэзісна.
Дагэтуль у мяне было досыць павярхоўнае знаёмства з шумерскай (месапатамскай) і яўрэйскай міфалогіямі. І перада мной літаральна раскрылася бездань свету, раней не бачанага, народжанага ў калысцы цывілізацыі. Гэта першае, што б я хацеў адзначыць: высокапрафесійнае майстэрства аўтаркі ў яе паглыбленні, адраджэнні і інтэрпрэтацыі адных з самых старажытных міфалогій, злучэнне ў адну сістэму і ажыўленне гэтай сістэмы.
Другое: тое ж майстэрства па злучэнні паралельнага фэнтэзійнага сусвету з нашым часам. Неверагодныя паралелі.
Трэцяе: абсалютна ўнікальныя прыгоды, падзеі і абставіны. Далібог, тут сапраўды цалкам новы сусвет, пры чытанні аб прыгодах у якім брата і сястры, іх сяброў маёй увагі не парушыў ні адзін флэшбэк. Хіба што адзінае: пераапрананне дзяўчыны ў юнака, каб удзельнічаць у ваенных дзеяннях, але гэта аніяк не запазычанне, бо ёсць досыць пашыраным сюжэтам у фальклоры многіх краін свету. Тут абсалютна новыя героі, яны маюць свае ўнікальныя ўласцівасці і жывуць ва ўмовах незвычайных. Іначай кажучы, пра такое нідзе не пісалася, не паказвалася, не гаварылася.
Чацвёртае. Мова. Перакладчык Павал Касцюкевіч імкнуўся да максімальнага захавання не проста стылю аўтаркі, але пэўнай атмасферы, настрою і меладычнасці кнігі. Пры ўсёй сур’ёзнасці тэксту мова гучыць вельмі аптымістычна, нават недзе весела, тут шмат іроніі, яўрэйскага гумару (у кнізе ён будзе зразумелы бадай кожнаму чытачу). У некаторых месцах немагчыма не ўсміхнуцца, недзе і зарагатаць можна, калі вы можаце смяяцца ў адзіноце) Ёсць у тэксце своеасаблівы юнацкі запал, лёгкая бадзёрасць.
Пятае. Жывыя персанажы. Нават героі “задняга плану”, што людзі, што дэманы, маюць свае характары, у іх выпукла праступае індывідуальнасць, прыадчыняецца багаты ўнутраны свет. Яны ўсе розныя, цікавыя, з многімі з іх сумна расставацца, хоць разумееш, што іх роля ў гісторыі эпізадычная.
Шостае. Аўтарка стварыла надзвычай складаны сусвет, унутраныя законы яго вельмі няпростыя – і простыя адначасова. Для непераборлівага чытача, які не будзе імкнуцца да глыбокага спасціжэння ісцін, дастаткова таго, што напісана, іншыя ж, мяркую, задумаюцца над філасофіяй жыцця розных слаёў насельніцтва, сацыяльных груп. І гэта філасофія розная і цікавая. Вельмі важным для мяне падалося тое, што аўтарка неназойліва падкрэслівае: наша чалавечая логіка спасціжэння дабра і зла не мае ніякага дачынення да дэманаў сярэдняй рукі, і тым больш не можа быць прымененай да паводзін вышэйшых дэманаў. Чым адзначаючы: мараль створана людзьмі, а стваральнікі сусвету і саміх людзей маюць сваю, непадуладную нашаму разуменню, логіку і філасофію свайго быцця.
Сёмае. Гэта проста цікава. Займальна. Захапляльна. Нова і незвычайна.
Пасля гэтага ўсяго я магу вам сказаць колькі слоў пра аўтарку, пагугліўшы. За першую кнігу “Выкрадальнік лекаў” трылогіі “Левіятан з Вавілоніі” Гагар Янай атрымлівае прэмію Гэффэна, за другую кнігу трылогіі “Вада між сусветамі” – зноў прэмія Гэффэна, трэцця кніга “У бездань” – тая ж прэмія плюс прэмія Дворы Омэр. У тым ліку і за гэтыя кнігі Гагар Янай была ўзнагароджана прэміяй прэмьер-міністра Ізраіля.
Вось такая жанчына, вось такая краіна, вось такая ўвага да пісьменнікаў.
І вось такую кнігу мы маем, дзякуючы перакладчыку Паўлу Касцюкевічу.
Маем першую частку, фінал якой хоць быццам і закрыты, але абяцае працяг. Вельмі б хацелася пачытаць другую і трэцюю частку трылогіі – і пачытаць на нашай мове.
В. Г.
